Marsz Kurpiów na Kolno

– 1924 r.

Kurpie Kurpiowska Puszcz Zielona
Frywolitki i sztuka Laury Bziukiewicz
Kurpiowska Puszcz Zielona
Forum Puszcz Zielona
Bursztyn na Kurpiach
Kurpiowska Biżuteria
Kurpiowskie ozdoby Wielkanocne
Google
kurpie.com.pl internet
Muzeum Kurpiowskie w Wachu

Henryk Syska „Ułomek rodzinnego chleba”   s. 73 – 86.

Kurpiowskie zdoby na Bożenarodzenie
Galeria/Foto - Kurpie Kurpiowska Puszcz Zielona

„Ludność  Puszczy  Kurpiowskiej żyje ubogo  wśród piasków, bagien i lasów. Oświata i uspołecznienie stoi tu na niskim poziomie. Jedynym przewodnikiem tych ludzi od dawien    dawna był ksiądz. Wprowadzeni w błąd hasłem „Bóg i ojczyzna" podczas pierwszych wyborów Kurpie w drobnej swej części szukali nowych dróg i podczas drugich wyborów do Sejmu prawie ty­siąc głosów padło na księdza Okonia i cztery i pól tysiąca na „Wyzwolenie".  Jednak olbrzymia większość, bo 12 tysięcy wyborców poszło za wskazaniem ducho­wieństwa i oddało głosy na ósemkę."   Tyle doktor M. Czarnecki  na  łamach  „Wspólnej  Pracy"   (15.V.1924), pisma łomżyńskiego o wyraźnym kierunku lewicowym. Przykre położenie materialne tej cząstki kraju pod­kreśla także wniosek klubu poselskiego „Wyzwolenia" i „Jedności Ludowej", złożony do laski marszałkow­skiej dnia 25 czerwca 1925 roku: ,,Na terenie powiatów ostrołęckiego i kolneńskiego, obejmujących dawną Puszczę Myszyniecką, ziemia jest nieurodzajna, piaszczysta, przy czym osady rolnicze w większości stanowią gospodarstwa karłowate, nie dające utrzymania ich posiadaczom. Upadek bytu materialnego, a nawet nędza ludności wobec nieurodzaju i znacznych podatków, dochodzą częstokroć do ostatnich granic. Przed wojną większość ludności tamtejszej emigrowała do Ameryki lub sąsiednich Prus i stamtąd zapracowanym groszem zasilała rodziny pozostałe na miejscu. Obecnie  emigracja jest uniemożliwiona. Nastąpiło też na miejscu niepokojące przeludnienie, a co za tym idzie w parze i nędza. Pięcio-, siedmiomorgowe   gospodarstwo  piaszczyste w żadnym razie nie daje utrzymania rodzinie." Więc rozpoczęły się różne nieporozumienia. Przede wszystkim z władzami leśnym o tzw. „odpady". Rozmaitej wielkości działki „skarbowe", wciśnięte między chłopskie zagony, przez chłopów od wielu lat po uwłaszczeniu nabyte niejako prawem zasiedzenia. O wolne, bez opłat zbieranie i wywózkę leśnego runa, łamanie suszu na opał, ścinkę użyteczniejszej drobnicy. Jak powiadano, „za ruska" nikt nie zwracał na to uwagi, dopiero polskie rządy słały zakaz za zakazem, co było przyczyną wstępnych nieufności, nawarstwiało pokłady niezadowolenia. Wiadomo, wysuszone podszycie borowe może spopielić byle niedopałek. Szczyptą żaru, co ogarnął płomieniem żywiołowego buntu wieś kurpiow­ską, była tępogłowa postawa kolneńskiego starostwa.

Była przysłowiową tajemnicą poliszynela zła gospodarka pana starosty Brzęczka. Rosły zadłużenia, rozsadzające i tak już napięty do ostatnich możliwości budżet. Głośno szemrano o niepotrzebnych wydatkach, o wyjątkowej rozrzutności, połączonej z niefrasobliwością czynników z litery tylko dotąd odpowiedzialnych. Niby to funkcjonował sejmik, ale wyjątkowo niemrawy, skumotrowany nowobogackim i obszarniczym powinowactwem. Więc też i na plenarnym posiedzeniu w początkach lutego 1924 roku, przy nieśmiałych zaledwie protestach, przegłosowano wniosek starosty Brzęczka o nowych obciążeniach podatkowych. Pod pozorem konieczności wybudowania gmachu gimnazjalnego w Kolnie, pod hasłem lepszego wyposażenia szpitala. Zanotowano więc w księdze świadczeń nieznane dotąd „pogłówne". Czyli, jak leci, od „łepka" po trzy złote. Bez względu na wielkość rodzin, ich majątkowe zróżnicowanie. Nie na tym koniec. Do „pogłównego" dorzucono jeszcze „podymne"'. Od każdego obiektu mieszkalnego, jeśli ten posiadał komin i choćby jedno okno. Więc dotyczyło to, ku oburzeniu, nawet masowych tu pogorzelców wojennych, zajmujących krzywiczne, kryte wykopy przyfrontowe. A rozsypała ich wojna dostateczną ilość po Kurpiowszczyźnie. Nie miały zamiaru ustąpić po kilku jeszcze i kilkunastu nawet latach. Przypomina o tym rzeczowo cytowany już wniosek posłów ludowych: „Największe bogactwo, lasy sosnowe, własność skarbu, zajmujące przestrzeń około stu kilkudziesięciu morgów, z 1/3 najlepszego budulca wywieźli Niemcy. Obecnie w dalszym ciągu trwa wywóz nie obrobionego drzewa do Niemiec, mimo że ludność zniszczona przez wojnę mieszka jeszcze w chlewach i ziemiankach. Zdarza się, że nadleśnictwo drzewo zdolne na budulec, którego ludność nie może kupić z powodu braku pieniędzy, każe rżnąć na opał."

W takich to okolicznościach wysłana została w miesiącu lipcu 1923 roku petycja do Generalnej Dyrekcji Odbudowy. Przyznać trzeba, przyjęta dość życzliwie, ze zrozumieniem potrzeb. Obiecano zająć się bolączkami natychmiast. Zwiększyć obrót kredytowy, pomnożyć przydział materiałów budowlanych ze szczególnym uwzględnieniem drzewa. Nadano sprawie przebieg urzędowy. Warszawa przesiała całość dokumentacyjną starostwu kolneńskiemu z poleceniem bardziej wnikliwego rozpatrywania miejscowych potrzeb. Starosta Brzęczek dostał ze złości wypieków i drgawek. Tak sobie poza jego plecami? Pokaże, kto tu jest władzą. Przekornych zapamięta. Weźmie ich na oko.

Buntowniczy ferment zajrzał więc do kolneńskiego skrawka puszczy. Zwłaszcza że wszystko to wzięło początek na wyjątkowo ostrym przednówku. Wysłano delegację. Spokojną, ale stanowczą. By przekonała, kogo należy, przede wszystkim o bezpodstawności prawnej nałożonego podatku. Nie mającego pokrycia w żadnych zarządzeniach centralnych i paragrafach ustawodawczych. Zwrócili też uwagę przedstawiciele zubożałej wsi kurpiowskiej na zbyt widoczną jednostronność przy rozłożeniu świadczeń. Z oczywistą krzywdą dla najbardziej odczuwających niedostatek. Jeśli już przyjdzie płacić, to niechaj będzie nie „od dymu" i od „głowy", ale z morgi czy też z hektara. Wy­słannicy przypomnieli także przy sposobności pewien okupacyjny szczegół. Dotyczący zagadnień oświatowych. Było to po wejściu Niemców i ogłoszeniu przez nich niby to niezawisłości Królestwa. Powstał lokalny szmerek wokół powszechności szkolnictwa. Nic kto przecież inny, tylko miejscowi ziemianie i dorobkiewicze przekonywali miejscowego landrata o niecelowości zakładania szkół ludowych i to ich także kosztem. Nie mają oni ani ochoty, ani potrzeby świadczyć na oświatę chłopską. Może i rację mieli obszarnicy. Dlaczego jednak - mówili delegaci panu Brzęczkowi - mają teraz chłopi wzmacniać swoim groszem gimnazjum, gdzie nikt ze wsi dziecka swego nie wyśle choćby na pokaz? To samo dotyczy szpitala. Nie na chłopską kieszeń dzisiejszą leczenie u doktorów. Więc — dosyć żartów — jak mawiał pan Konstanty Kuszłejko.

Pan starosta nie wysłuchał do końca zażaleń. Huknął pięścią w stół i zawyrokował: poradzi sobie z buntow­nikami. Wygarnie ich jak bułki z piekarniaka i unie­szkodliwi. Nie słowem — to siłą. Pieniądze muszą wpłynąć do kasy. Najdalej za tydzień, za dwa, z górą za miesiąc. Na marginesie tych rozmów zanotował zna­ny już nam doktor Czarnecki w artykule pt. Wypadki na Kurpiach; „Najciekawsze jest jednak, że ludność puszczy ucisk podatkowy i niezwykłą energię w ściąganiu podatków za pomocą egzekucji łączy z istnieniem spółki do zakupu zboża, do której miał należeć starosta, weterynarz powiatowy i inni. Bo dziwnym zbiegiem okoliczności ajenci tej spółki zawsze zjawiali się u chłopa w momencie, w którym miał on na karku termin płatności lub przymusowej licytacji i kupowali zboże płacąc niżej cen rynkowych. Mówią o znacznych zarobkach tej spółki, otrzymanych z krzywdy chłopskiej."

Czas mijał, oczekiwane złotówki nie wpływały do starościńskiej kasy. Więc postanowił pan Brzęczek zadziałać. Twardo, bezwzględnie. Z użyciem siły. Poszły odpowiednie zarządzenia, rozkazy, pouczenia. Przede wszystkim do zarządu najbardziej nieustępliwej gminy z siedzibą w Turośli. Popisowa rola przydzielona została wójtowi Makarewiczowi. Ten na początek wyznaczył Nową Rudę. Zawitał tam nakazanymi podwodami wczesnym rankiem 10 marca 1924 roku, otoczony wieńcem sześciu policjantów. Wyjątkowo gburowatych, służbistych. Spotkał skrzykniętą już gromadę. Spokojną, ale hardą. Nie dadzą ni grosza. Słowna potyczka nie doprowadziła do złagodzenia sporu. Nie brakło chłopom argumentów. Zbyt wiele pięści zaciśniętych uniosło się w górę. Rada nierada, obrzucana wyzwiskami, odpłynęła urzędowa ekspedycja. By wrócić tu za kilka dni. Ze znacznie powiększoną siłą. I w towarzystwie samego komendanta powiatowego. Zorganizowany tłum nie dał się zaskoczyć. Oczekiwał w różnych punktach wioski, zdecydowany na wszystko. Od pyskówki wzajemnej doszło do obustronnych rękoczynów. Karabinowym oprawcom chwacko przeciwstawiały się kłonice, orczyki, żerdzie. Najbardziej ucierpiał 80-letni Kondracki oraz synowa Franciszka Naturalisty. Kobieta, w którymś tam miesiącu ciąży. Ostatecznie przemogła chwilowo zorganizowana napaść policyjna. Przystąpiono do egzekucji. Sponad trzydziestu chałup zrzucono do wozów różne małej zwykle wartości rekwizyty. Tymczasem wieść obiegła okolicę. Zawrzała kurpiowska krewkość, odezwał się puszczański duch solidarności. Z Ksepek, Lemana, Adamusów, Szablaka, Herubina ruszyły chłopskie odwody. Nie z próżnymi rękami. Wieść ta szybko skruszyła pewność siebie watahy policyjnej. Uszła w porę, zabie­rając ze sobą  „zdobycz". Podobnych prób dokonano też następnego dnia w Cieciorkach, Pupkowiźnie i innych wioskach.  Wszędzie stawiano opór. Indywidualny i zbiorowy.

Wspólna potrzeba jest najdoskonalszym organizatorem. W warunkach wspólnej krzywdy niepodobieństwem jest poszukiwanie głównych i pomocniczych przewodników, choć niewątpliwie zawsze muszą działać bardziej wyczulone i świadome jednostki.

W niedzielę 26 marca naznaczono licytację zrabowanych „ruchomości". Miała ona nastąpić tuż po nabożeństwie. Tymczasem już na dwa dni przed terminem była Turośl świadkiem niezwykłych odwiedzin. Przychodzili chłopi, chodzili od chałupy do chałupy, przeprowadzali rozmowy. One to sprawiły, że oznaczonego popołudnia żadna żywa dusza nie stanęła przed młotkiem wystukującym urzędową sprzedaż uprowadzonego mienia. Ani chrześcijańscy, ani żydowscy spekulanci nie mieli odwagi przekroczyć i zlekceważyć tajemniczych ostrzeżeń. Ojcowie gminy, mając wsparcie moralne starościńskiej zastawy, nie miękli. Na łagodne upominanie się o przedmioty odpowiadali kąśliwie, że zwrot ich nastąpi tylko po spłacie należności i związanych już z nimi kar. Nadeszła wreszcie oczekiwana niedziela. Wyjątkowo przeciągało się nabożeństwo w nabitym też wyjątkowo ludem drewnianym kościele. Bezpośrednio po mszy ruszył tłum zwartą gromadą pod urząd gminny. Dostrzegł ów przemarsz jako pierwszy z urzędu policjant Sadowski. chciał go zatrzymać, lecz natychmiast został unieruchomiony. Niewidoczna ręka wygłuszyła słupy telegraficzne. Na taką okoliczność, świadomy swej słabości, dał nura sekretarz Deptuła, by ukryć swoje członki przed fizyczną zniewagą u gospodarza Baranowskiego. Tylko chwilowo, bo ktoś go wyniuchał, by opatrzyć go szacunkową porcją kijów. Podobne rozliczenie wytrzymać musiał wójt Makarewicz. Kancelista Lemański mógł uniknąć tych przypadkowości, gdyby nie rozpuścił języka w obronie swojej zwierzchności. Wymierzono mu być może cośkolwiek nieproporcjonalnie wygórowaną sprawiedliwość ludową. Po dokonaniu jej trzy drabiniaste wozy zajechały przed urząd, by wyładowane odzyskanym sekwestrem rozwieźć go prawowitym właścicielom. Jeszcze tejże nocy doszedł ponownie do głosu powiatowy komendant policji Kisztel. Na wszelki wypadek ściągnął posiłki z Białegostoku, Ostrołęki, Grajewa. Otrzymały też ukłon koszary łomżyńskiego pułku pie­choty. W ten sposób ponad czterdziestu chłopów odstawiono do aresztu kolneńskiego.

Nastąpić miało teraz coś, co pokazało „swawolnych i do rebelii skłonnych Kurpików", że wskrzesimy słowa uchwały sejmowej z roku 1736. Jak pod Kopański most za najazdu szwedzkiego, na rozkaz wodza powsta­nia styczniowego, Zygmunta Padlewskiego pod Myszyniec -  szły teraz kurpiowskie gromady na Kolno. Rozgonić starostwo, wyzwolić aresztowanych. Wzorem wszystkich pochodów, szły przodem kobiety. Jak w Reymontowskiej epopei chłopskiej wołanie „na las", rwało „puszczaków Mazowsza” nie mniej elektryzujące hasło „na Kolno”. Przedmieścia miasteczka obsadziła jednakże policja. W porę uprzedzona o nastrojach i desperackim przedsięwzięciu. Warknęły pojedyncze strzały, to znów regularne salwy. Zapadał wczesny, kwietniowy półmrok. Ilu padło rannych — nie wiadomo. Na pobojowisku został kurpiowski wyrobnik Malinowski z Podgórza. Mimo zwartego kordonu policyj­nego licznym manifestantom udało się przedrzeć do miasta i uszkodzić areszt. Niestety nie zastano w nim zatrzymanych. Przezornie zostali przewiezieni do Łom­ży. Jeszcze ubiegłej nocy. Dopiero po upływie roku znaczna ich część stanęła przed sądem okręgowym: Byli to: Władysław Kuliś, Józef Rudnicki, Franciszek Rachubka,   Antoni   Podecznik,   Stanisław   Kobrzyński, Józef Kulas, Bolesław Koszewski, Bolesław Stacholec, Aleksander Nikiel, Władysław Witta, Jan Bazydło, Sta­nisław Pietruszka, Dominik Pardo, Władysław Lewandowski, Jakub  Jurczak, Ignacy Zagroda, Franciszek Bednarczyk, Władysław Pardo. Szczegółowo przygoto­wany proces wyznaczony został na dzień 6 - 7  lipca 1925 roku.   Oskarżeni przesłali prośbę do klubu poselskiego PSL „Wyzwolenie”, uzasadniając ją jak następuje: „Całe to zajście wywołał brutalnym postępowa­niem były starosta Brzęczek, który zdawał sobie spra­wę, że podatek od lokali z uwagi na brak odnośnych przepisów co do stopy tego podatku rozdrażni ludność." Prosili  jednocześnie  klub: „o niesienie nam pomocy w celu uzyskania obrony, ponieważ my biedni Kurpie nie jesteśmy w stanie opłacić adwokatów."

Stronnictwo jak najpoważniej dostrzegło potrzebę. Przypuszczalnie za osobistym wstawiennictwem Mak­symiliana Miłguja-Malinowskiego, który jeszcze jako redaktor „Zorzy" wykazywał zainteresowanie całym pograniczem, szczególnie zaś Kurpiowszczyzną, co znalazło wyraz w jego licznych artykułach i notatkach. Więc zjechali na rozprawę najwybitniejsi przedstawiciele warszawskiej palestry: Paschalski, Dreszer, Szumański, Zubowicz, Malinowski oraz Lachowicz z Łomży. Poza tym — jak donosił współpracownik i działacz „Wyzwolenia" (nr 23/1925) znany nam Stanisław Krupka, nauczyciel z powiatu kolneńskiego: „Nie szczędzili swych trudów i zabiegów, by dla swych rodaków uzyskać jak najlepszą obronę, obywatele: wójt z Małego Płocka Aleksander Podsiad, członkowie sejmiku: Józef Poświata i Piotr Szymczyk z Lipnik, ob. Jeżewski z Porytego i Jan Pikuliński z Kolna, za co im wszystkim jesteśmy wdzięczni. Akt oskarżenia zamierzał wykazać zbrojny bunt chłopów kurpiowskich przeciwko władzy państwowej. Jako element zanarchizowany, nastawiony wrogo do ustroju. Natomiast według sprawozdawcy „Wspólnej Pracy" (nr 14/1925): „Na przewodzie sądowym sprawa straciła swój groźny i ponury charakter. Natomiast w całej swej nagości ukazała się sylwetka przymierającego głodem, znękanego i doprowadzonego do rozpaczy Kurpia."

Obrona bez wysiłku rozbiła podstawową  próbę oskarżenia. Rozwiała mit przede wszystkim  o pochodzie uzbrojonym po zęby. Stwierdzono posiadanie kijów, narzędzi przecież  używanych  na co dzień przez tysiące ludzi w zamiarach bynajmniej nie światoburczych. Niektórym uczestnikom wygrzebywano podczas rewizji scyzoryki: rzecz jak najbardziej naturalna dla każdego  podróżującego,   zwłaszcza   mężczyzny.   Co  do zbiorowych   wystrzałów    policyjne   zeznania   rozniósł krzyżowy ogień  adwokackich  indagacji. Każdy policjant mówił co innego,  każdy wciąż coś uzupełniał, odwoływał, prostował. Nie dawało to żadnej uporządkowanej  całości.  „Gdy jeden słyszał salwy pojedynczych grup, a było ich cztery, i z ilości strzałów można sądzić, że grupa jest w posiadaniu od 15 do 20 karabinów, drugi słyszał dwa-trzy odległe strzały i to w dodatku nie umie określić, czy od strony nadciągającego tłumu, czy strzelali idący na pomoc policjanci z okolicy; inny znowu wcale strzałów nie słyszał" — cytujemy  sprawozdawcę  „Wspólnej  Pracy".  — Jak niosą słuchy, zeznania  wszystkich świadków — a  było  ich aż  127 — wnosiły tyle chaosu,  nie uporządkowanych myśli, rażących sprzeczności, że i obrona, i oskarżenie gubiły się w ich ogólnym rozprzężeniu."

Kilka  zaledwie głosów zasługiwało na uwagę i te przemawiały wyłącznie na korzyść oskarżonych. Więc zabierał głos  ks. Krysiak, miejscowy proboszcz, miejscowego pochodzenia i zaprzysięgły działacz endecki. Odpowiedzialnością za wszystkie zajścia obciążał zdecydowanie bezduszność władz, nie potrafiących należycie wniknąć w zbiorową duszę kurpiowską, jego zdaniem, wyjątkowo łatwą do urobienia. Franciszek Naturalista z Nowej Rudy, członek sejmiku powiatowego, oskarżał przede wszystkim starostę Brzęczka, jako człowieka bezwzględnego, pozbawionego wszelkich uczuć i odruchów ludzkich, pragnącego wykazać, czego to on potrafi dokonać w krótkim czasie na powierzonym mu obszarze administracyjnym. Do chorobliwie wygórowanych ambicji władztwa starosty odniósł się wyjątkowo ostro także dyrektor gimnazjum Maciurzyński, podkreślając żarliwy patriotyzm Kurpiowszczyzny przy trudnym do wyobrażenia jej ówczesnym poziomie bytowania. Aleksander Steffen z Łączki, znany działacz i przemytnik tajnych druków z Królestwa na Mazowsze Pruskie i odwrotnie, tłumiąc szloch powiedział, że na ławie oskarżonych są najofiarniejsi działacze Puszczy Zielonej, zasłużeni w walce z caratem i o powrót do macierzy Prus Wschodnich. Mocno zgmatwał się i tym samym samooskarżał pan Brzęczek, już wówczas pozbawiony starostwa dzięki interpelacji poselskiej klubu „Wyzwolenia", lecz popierany na podobną funkcję do Sochaczewa. I on również — nadal co prawda buńczuczny — musiał skapitulować pod naporem rzeczowych przeciwieństw. Wśród ogólnego poruszenia przyznał, że istotnie między oskarżonymi nie ma winowajców. Należy ich zatem szukać nadal i wyławiać. Gdzie i skąd — nie potrafił wskazać.

Najbezczelniejszym sposobem próbowano oczernić Franciszka Kurysia. Niby to ze względu na posiadanie broni palnej. Mówi policjant Cesarz: „Kurysia zobaczyłem na koniu. Jechał stępa, rozważnie. Karabin cisnął do rowu." Policjant Nowicki: „Kuryś mknął raźnego kłusa.". Karabin dojrzał osobiście na krawędzi szosy. „Czy podrzucił go oskarżony?" Nie widział. Policjant Kuchejda: „Nadjechałem, gdy Kuryś był już aresztowany. Rozejrzałem się i zobaczyłem zupełnie przypadkowo leżący karabin. Ponoć Kuryś miał karabin przeciągnięty sznurkiem. Okaz spoczywający na stole sędziowskim nie miał żadnego zabezpieczenia. Gdzie więc przepadło? Odpowiada niedawny jeszcze policjant Dybczyński. Zwolniony dyscyplinarnie, dopuścił bowiem do ucieczki jednego z konwojowanych. Przysłuchuje się sędzia, kręci głową, szpera w zapiskach. Dopatruje się rażących sprzeczności zeznań dzisiejszych z zeznaniami poprzednimi. Świadek wyjaśnia: „Wtedy wszyscy my mieli takie hasło, dziś w policji nie jestem, przysięgałem, więc muszę mówić prawdę." Na sali poruszenie. Oto wyraz zmagań sumienia między postawą służbową a uczciwego człowieka. Zeznaje. Przede wszystkim o okrucieństwie policji, jej wyjątkowym sadyzmie, Kurpia Malinowskiego, ciężko rannego, kulami dobijają. Uderzeniem kolb, kopniakami. Wśród zgromadzonych przeszedł szmer, nie mógł zachować pozornej neutralności także i prokurator. Zapowiada w tej sprawie dochodzenie. O wynikach jednak nigdy się świat nie dowiedział. Wyjątkowo dodatnie wrażenie i u publiczności, i u obrońców wywarły zeznania kierownika ekspozytury śledczej Jarosińskiego. Wyjątkowy, jak na rzecznika oskarżenia, obiek­tywizm, rzadko spotykana w tych kołach bezstronność. Rzetelnie przedstawił nędzę kurpiowską, ściągniętą przeludnieniom i zahamowaniem popularnej ongi emigracji zarobkowej; jałową glebą, przydatną w wielu wypadkach tylko pod leśne młodniki; niskim poziomem wiedzy rolniczej, jako że Kurpie stosunkowo niedawno jęli się pługa i brony; nieobliczalnym zniszczeniem wojennym, zaległościami przy ich usuwaniu. W świetle tych wywodów jak gdyby roznosiła się i znikała wina zbuntowanych.  Kierowanych  raczej  bez świadomości, żywiołem prawdziwej rozpaczy. Której nikt nie zamierzał i nie próbował rozsupłać, zrozumieć, wytłumaczyć. Nic też dziwnego, że wszyscy obrońcy w swoich kwiecistych mowach wymieniali świadka Jarosińskiego jako wzór  „policjanta-obywatela",   jako przeciwieństwo byłego starosty Brzęczka, który jest głównym sprawcą smutnych wydarzeń i zdaniem szczególnie  adwokata Zubowicza, powinien zająć ławę oskarżanych. Ten istotny moment wydobył ze szczególną pasją mecenas Paschalski, gdy mówił o niedopuszczalnym wezwaniu do akcji oddziałów wojskowych: „Thiers — Francuz — powiedział, że na bagnetach można się czasem oprzeć, ale niepodobna siedzieć, a tym bardziej spoczywać. Dlatego  użycie   wojska  obarcza wymowną  odpowiedzialnością władzę państwową."

Wyjątkowo krótko trwała narada sędziowska. I rezultatem jej — wyrok uniewinniający. Na wysokości zadania stanął łomżyński wymiar sprawiedliwości w osobach: wiceprezesa sądu Skarżyńskiego oraz sędziów Głowackiego i Wolskiego.

„Cała ta sprawa przedstawia wdzięczne tło do napisania dramatu społecznego, który niestety tkwi w naszym młodym organizmie państwowym. Pomimo swej grozy nie wywołała ona dreszczów sensacji kryminalnej, a była raczej poglądową lekcją wychowania społecznego. Z jednej strony wystąpił nieugięty, bezduszny, pozbawiony instynktów społecznych przedstawiciel władzy, z drugiej ciemna, bezradna, lecz solidarna masa, która w poczuciu wyrządzonej krzywdy nie umie znaleźć legalnych dróg obrony" — kwitowała ów głośny przed półwieczem blisko proces „Wspólna Praca" (nr 14/1925). Nie zaniedbując jednocześnie ukłonu tym, którzy nie byli obojętni na krzywdę: „Bardzo piękna rolę odegrało w tej całej sprawie Stronnictwo Ludowe „Wyzwolenie". Posłowie sejmowi tego stronnictwa zjeżdżali parokrotnie na miejsce i wiele przyczynili się do uspokojenia ludności. Dopomagał im dzielnie, a raczej kierował całą akcją, członek Głównego Zarządu stronnictwa, pan Krupka, który sam pochodząc z tych okolic, doskonale zna miejscowe stosunki."

Nie było to jeszcze zamknięcie spuścizny po marszu chłopów kurpiowskich na Kolno. Niebawem pociągnięto do odpowiedzialności znowu kilkadziesiąt osób, w tym 16 kobiet, oskarżonych o spowodowanie zbiegowiska, znieważanie urzędników i pyskowania, mocno poniżające władzę państwową. Oskarżeni z uwagi na pomyślne zakończenie procesu podstawowego poważnie zlekceważyli przygotowanie obrony, stanęli do rozprawy bez należytej obstawy świadków. I niestety — przegrali. Bakcyl staroświeckiej zemsty nie przestał działać. Niewielka co prawda przypadła odsiadka i nie wszystkich obwinionych. Ale i dwa miesiące za kratą to także nie bagatelka, dorzuciwszy do nich poczucie doznanej krzywdy.

 

 

 

Materiał opracowany dzięki

pomocy Urszuli Łaszczych

Kadzidło * Myszyniec * Baranowo * Lelis * Łyse * Czarnia* Zbójna * Turośl * Krasnosielc * Olszewo Borki * Nowogród* Chorzele* Kolno* Jednorożec* Rozogi

.

Webmaster: Zdzisław Bziukiewicz

tel. 0607-676356

 

Dalsze rozpowszechnianie materiałów opublikowanych  w www.kurpie.com.pl jest zabronione bez zgody właściciela. Podstawa prawna: art. 25 ust. 1 pkt 1 b ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

 

Copyright kurpie.com.pl / Zdzisław Bziukiewicz 2007

Prywatne Muzeum Kurpiowskie w Wachu
Kurpie - informacje

Laura Bziukiewicz w TVP2 - Pytanie na śniadanie - Kolczyki frywolitkowe

Europa w każdej gminie
Syrenka w sieci